Is mijn wachtwoord gelekt? Zo controleer je het veilig

Misschien hoorde je dat een website is gehackt waar jij ook een account hebt, of kreeg je een vreemde melding. Dan komt vanzelf de vraag op: staat mijn wachtwoord op straat? Je kunt dat gelukkig zelf nakijken, op een veilige manier, zonder dat je verstand van computers nodig hebt. In dit artikel zie je hoe, en vooral wat je daarna doet.

Belangrijk vooraf: typ je wachtwoord nooit zomaar in op een willekeurige site die belooft het te controleren. Gebruik alleen een betrouwbare bron, zoals hieronder.

Wat "gelekt" eigenlijk betekent

Bedrijven worden soms gehackt. Daarbij worden lijsten met e-mailadressen en wachtwoorden buitgemaakt en verhandeld. Staat jouw combinatie in zo'n lijst, dan heet dat gelekt of datalek. Het gevaar zit niet alleen in die ene site: als je hetzelfde wachtwoord ook ergens anders gebruikt, kunnen oplichters daarmee proberen óók in je andere accounts te komen.

Stap 1: Controleer je e-mailadres (de veilige manier)

De bekendste en betrouwbare plek om te controleren of jouw gegevens in een bekend datalek zitten, is de website Have I Been Pwned (in het Engels, "pwned" betekent ongeveer "te grazen genomen"). Je vult er alleen je e-mailadres in, niet je wachtwoord:

1. Ga naar de site (typ het adres zelf in je browser; klik niet op een link uit een mailtje).
2. Vul je e-mailadres in en bevestig.
3. Je ziet of je adres voorkomt in bekende datalekken, en bij welke diensten.

Krijg je een groen "geen lek gevonden", dan komt je e-mailadres niet voor in de datalekken die deze site kent. Dat is goed nieuws. Het betekent niet dat je nergens gelekt bent: niet elk lek wordt ontdekt of gemeld. Unieke wachtwoorden blijven dus het echte antwoord.

Zie je een rode lijst, dan staat je adres in een of meer bekende lekken. Dat betekent: bij die diensten je wachtwoord vernieuwen. Het betekent niet dat iemand op dit moment in je account zit.

Stap 2: Laat je wachtwoordmanager het werk doen

Heb je een wachtwoordmanager, dan hoef je dit niet handmatig bij te houden. Veel managers hebben een ingebouwde controle die je waarschuwt als een opgeslagen wachtwoord in een lek voorkomt, zwak is, of dubbel wordt gebruikt. Je ziet dan in één overzicht welke accounts aandacht nodig hebben.

Dat is meteen een goede reden om met een wachtwoordmanager te werken: je hoeft niet meer zelf te onthouden waar je wat gebruikte, en je wordt vanzelf gewaarschuwd.

Stap 3: Wat je doet als er iets gelekt is

Vind je een lek, werk dan dit lijstje af:

1. Verander het wachtwoord van de getroffen dienst, op de échte website van die dienst.
2. Gebruikte je datzelfde wachtwoord elders? Verander het overal waar je het ook gebruikte. Dit is het belangrijkste, want hier zit het echte risico.
3. Maak voortaan overal een uniek wachtwoord. Dat is precies waar een wachtwoordmanager voor is: die onthoudt ze voor je.
4. Zet tweestapsverificatie aan waar het kan, vooral op je e-mail en internetbankieren. Dan is een gelekt wachtwoord alléén niet meer genoeg om binnen te komen.

Waarom uniek belangrijker is dan ingewikkeld

Eén heel ingewikkeld wachtwoord dat je overal gebruikt, is gevaarlijker dan twintig verschillende, gewone wachtwoorden. Want lekt die ene, dan ligt alles open. Twintig verschillende betekent dat een lek bij één site bij die ene site blijft. Onthouden hoef je ze niet zelf; dat doet je manager.

Veelgestelde vragen

Is het veilig om mijn e-mailadres in zo'n controlesite te zetten? Bij een betrouwbare bron als Have I Been Pwned wel; je vult alleen je e-mailadres in, geen wachtwoord. Wees wel kritisch op onbekende sites die hetzelfde beloven.

Mijn adres staat in een lek van jaren geleden. Moet ik me zorgen maken? Als je sindsdien je wachtwoord daar nooit veranderde én het ook elders gebruikt, dan wel. Vernieuw het en maak het uniek. Is het oud en allang gewijzigd, dan is het risico klein.

Hoe weet ik welk wachtwoord precies gelekt is? Vaak zie je alleen bij welke dienst het lek hoorde, niet het wachtwoord zelf. Behandel het wachtwoord van die dienst (en alle plekken waar je het hergebruikte) voor de zekerheid als onveilig.

Hoe nu verder

De duurzame oplossing is niet steeds controleren, maar je wachtwoorden zó inrichten dat een lek bij één site niet meteen je andere accounts raakt:

• Een wachtwoordmanager instellen op Windows 11, zodat elk account een eigen, uniek wachtwoord krijgt.
• Tweestapsverificatie instellen, het tweede slot, zodat een gelekt wachtwoord in zijn eentje niet genoeg is om binnen te komen.